Bighorn Sheep

Kiedy po raz pierwszy traperzy zaczeli odwiedzac góry Zachodu (Rocky Mountains) w notatkach ich zaczely równiez pojawiac sie coraz czesciej zapisy dotyczace zwierzecia o wspanialych rogach, powszechnie wystepujacego na tym terenie i prawie tak duzego jak elk.
Osborn Russel, który podrózowal przez Bighorn Mountains (dzis pólnocno-zachodnie Wyoming) w latach 1834 i 1843, napisal w swoim „Journal of a Trapper”- „ Tysiace bighorn sheep rozproszonych w górnych i dolnych partiach gór, zeruje na krótkiej trawie porastajacej urwiska i wyrastajacej ze szczelin skalnych; niektóre tak wysoko, ze potrzebowalem teleskopu, zeby je zobaczyc.”
Slawny przyrodnik Ernest Thompson Seton twierdzi, ze w dziewiczej Ameryce Pólnocnej populacja bighorn sheep liczyla okolo 2 miliony sztuk. Ale juz pod koniec 19-tego stulecia, sytuacja ta zaczela diametralnie sie zmieniac, niestety na niekorzysc tych jakze pieknych zwierzat.
Zgodnie z raportami, jakie pozostaly po tamtych czasach, the Bright Angel Trail, szlak prowadzacy do wnetrza Grand Canyon Rzeki Colorado w Arizonie, zostal zbudowany dzieki obfitosci wystepowania tych zwierzat na tym terenie, gdyz stanowily one glówne zródlo pozywienia dla budowniczych i traperów przemierzajacych te strony.
Równie ciekawe informacje pochodza z raportów pierwszego parku narodowego Yelowstone w Wyoming, gdzie w 1877 roku nielegalnie pozyskano okolo 2 tys. jeleni wapiti i tyle samo bighorn sheep.
Klusownictwo jednak nie okazalo sie az taka plaga, zeby gatunek ten nie mógl sobie z tym poradzic. O wiele gorszym okazala sie cywilizacja europejska, a konkretnie choroby owcy domowej -przywiezionej do Ameryki, z która to dzika owca niestety nie mogla sobie poradzic.
Wszystko to spowodowalo, ze w 1905 roku Audubon Bighorn ( Badlands bighorn) zniknal z Pólnocnej i Poludniowej Dakoty, w 1914 z Yosemite National Park, przed koncem 1925 roku z okolic Montana’s Missouri River, a w konsekwencji z powierzchni ziemi.

Gatunek Rocky Mountain bighorn sheep dzieli sie na siedem podgatunków. Naleza do nich:

Górskie:
-Ovis canadensis canadensis-Rocky Mountain lub Canada bighorn sheep, wystepujaca na poludnie od gór, z których wyplywa Bow River (Rocky Mountains-Alberta-Kanada), az do stanu Colorado wlacznie.
-O.c. auduboni-podgatunek wymarly, niegdys wystepujacy na terenach pólnocnej i poludniowej Dakoty, oraz w doplywie Missouri River.
-O.c. californiana-wystepuje w stanie Washington, Oregon, Pólnocna California.

Oraz gatunki pustynne:

-O.c. mexicana- najbardziej rozpowszechniony sposród gatunków pustynnych. Wystepuje na terenie stanu New Mexico i Texas, az do Chihuahua w Meksyku.
-O.c. nelsoni-najmniejsza z gatunku, zamieszkuje tereny Nevada, Utah i California-Deth Valley-najcieplejszy region Ameryki Pólnocnej.
-O.c. cremnobates- tzw. peninsular bighorn, poniewaz zamieszkuje Pólwysep Baja-Meksyk.
W niewielkich ilosciach równiez poludnie stanu California.
-O.c. weemsi-zamieszkuje poludniowa czesc Pólwyspu Baja i jest to podgatunek najbardziej wysuniety na poludnie ze wszystkich bighorn sheep w calej Ameryce Pólnocnej.
Porównujac z trzema górskimi kuzynami, cztery podgatunki, tzw. desert sheep, sa znacznie mniejsze, jasniejsze, a samice charakteryzuja sie dluzszymi rogami. Dorosly pustynny baran (desert ram) wazy od 160 do 200 funtów, owca (ewe) okolo 105 funtów. Najwiekszych rozmiarów bighorns dorastaja na pólnocy, konkretnie w kanadyjskiej prowincji Alberta, gdzie dorosly samiec moze osiagnac wage 350 funtów (150 kg.), a samica-165 funtów (75 kg.) Jako ciekawostke dorzuce, ze czaszka wraz z rogami bighorn stanowi 10 procent calkowitej masy zwierzecia, a nierzadko zdarzaja sie okazy, z których
trofeum (slimy) wazy 15 kg. i wiecej. Równie ciekawym zjawiskiem jest fakt, ze posiadaja one podwójna, bardzo twarda kosc, pokrywajaca mózg i skóre na lbie grubosci od 6 do 8 milimetrów. Wszystko po to, aby w okresie rui samce mogly toczyc walki godowe, polegajace na zderzaniu sie lbami z ogromna sila.
Dzieki wytezonej pracy biologów i przeróznych organizacji (Foundation For North American Wild Sheep-FNAWS, Bighorn Institute, National Bighorn Sheep Center) udalo sie odbudowac populacje bighorn sheep. Okazalo sie jednak, ze doswiadczenia znane z historii na wiele sie nie przydaly, poniewaz juz w obecnym czasie, w 1996 roku cale stado z Idaho’s Hells Canyon wyginelo z tej samej przyczyny co przed laty, czyli
z powodu choroby roznoszonej przez owce domowa.
Miejmy nadzieje, ze sytuacja taka nigdy juz sie nie powtórzy i ze populacja bighorn sheep utrzymana zostanie na odpowiednim poziomie, niezagrazajacym wyginieciem gatunku.
Dzis, dzieki wspomnianym organizacjom, skupiajacym wybitnych znawców przedmiotu, a takze dzieki mysliwym, którzy za przyjemnosc strzelenia tego królewskiego zwierza, placa ponad sto tysiecy dolarów i tym samym zasilaja konta tychze organizacji, populacja bighorn sheep utrzymywana jest na wlasciwym poziomie i pod stala kontrola.

Oto niektóre z wiekszych skupisk bighorn sheep:
Alberta-okolo 6 tys. sztuk
British Columbia-okolo 7 tys. sztuk
Colorado-okolo 4 tys. sztuk
Idaho- okolo 2 tys. 800 sztuk
Montana- 42 stada liczace razem okolo 4 tys. 890 sztuk.
Nevada- 5 olbrzymich stad liczacych w sumie 6 tys. 700 sztuk
Wyoming- 5 tys. sztuk skupionych w szesciu stadach.
Obecnie populacje bighorn sheep szacuje sie na 30 tys. Rocky Mountain bighorn, 5 tys. California bighorn i 25 tys. desert bighorn sheep w Stanach Zjednoczonych i Meksyku.

Janek Moskal

Powrot