ORZEL BIELIK

Tym razem chcialabym przedstawic czytelnikom sylwetke najwiekszego ptaka drapieznego Europy pólnocnej- bielika (Haliaetus albicilla). Jest to ptak bardzo popularny wsród Polaków, chociaz niewielu mialo szczescie go widziec. Historycy do dzis spieraja sie, czy w godle Polski widnieje sylwetka orla przedniego, czy bielika. Wielu sadzi, ze ze wzgledu na swa wielkosc i majestat z pewnoscia jest to bielik.

(foto: Danuta Peplowska)
Bielik ze swymi prostymi skrzydlami i klinowatym ogonem

nie jest do pomylenia z zadnym innym ptakiem

Bielik bywa nazywany orlem bialoglowym, lecz nazwa ta moze byc mylna, poniewaz sniezna biel glowy to cecha orla amerykanskiego, który jest spokrewniony z europejskim bielikiem. Oba ptaki wioda podobny tryb zycia, bielik amerykanski jest nieco wiekszy od europejskiego, buduje tez wieksze gniazda.
Bielik w Europie wystepuje glównie na pojezierzach i nad morzem. Jest uzalezniony od wód i starych lasów. W Europie wedlug róznych zródel wystepuje ok. 2400 par tego ptaka, z czego w Polsce ok. 500 i liczba ta ma tendencje lekko wzrostowa. Bielik swym zasiegiem dociera do Azji pólnocnej i wschodniej. Samica bielika osiaga ok. 250 cm ( ok. 98 cala) rozpietosci skrzydel, samiec do 200. Ze wzgledu na swe rozmiary ptaki te buduja gniazda wazace ponad tone, wiec moze byc posadowione tylko na nielicznych poteznych drzewach. Para najczesciej posiada jednak dwa gniazda wykorzystywane zamiennie, prawdopodobnie w celu unikniecia namnazania sie w nich pasozytów. Na Pólwyspie Skandynawskim bieliki równiez buduja gniazda na skalach.
Jednoczesnie bielik posiada rewir lowiecki wynoszacy nawet do 100 km?, chociaz bywaja pary majace gniazda oddalone od siebie o 3 -5 km, tam gdzie wystepuje duza ilosc jezior i starych drzewostanów. Wówczas na styku terytoriów obserwujemy regularne walki powietrzne. Bielik nie tylko walczy z innymi bielikami, równiez obserwowalam walki tych ptaków z mniejszymi orlikami. Najczesciej jeden ptak pikuje na drugiego z góry, a ten w ostatniej chwili przekreca sie szponami odpierajac atak.
Bieliki w swoim rewirze wybieraja tzw. czatownie, czyli wyeksponowane drzewa, z których dogodnie moga obserwowac jezioro, czy staw, na którym poluja. Bieliki pojawiaja sie równiez zawsze tam, gdzie jest padlina. Pokarm tych ptaków to w 65% ryby ( glównie chore i oslabione, plywajace po powierzchni wody), ptaki 25% i 4% ssaki, a takze padlina w kazdej postaci.

(foto: Danuta Peplowska)
Wyeksponowane drzewa linii brzegowej jeziora to tzw. czatownie bielików

Juz w lutym ptaki przystepuja do godów, para przebywa ze soba wiele lat, dopóki jeden z partnerów nie zginie. Okres godowy to wspólne ewolucje powietrzne i okrzyki niosace sie na kilka kilometrów. W kwietniu w gniezdzie pojawiaja sie dwa jaja, lecz zazwyczaj tylko jedno mlode przezywa. Gdy rok jest urodzajny para wychowuje dwa mlode.
Na przelomie czerwca i lipca dorosle ptaki zabieraja swojego mlodego do „szkoly latania”. Wykorzystuja do tego celu pojedyncze drzewa pozostawione przez czlowieka na zrebach, na których mlody ptak doskonali latanie przeskakujac z galezi na galaz.
Mlode bieliki sa poczatkowo pokryte szarym puchem, z czasem pokrywaja sie ciemnobrazowym upierzeniem. Pióra na koncach sa rozjasnione, co tworzy wrazenie „ciapowatosci”. Ogon mlodego bielika jest ciemnobrazowy. Dojrzalosc plciowa osiagaja w 4-5 roku zycia. Z wiekiem zanikaja jasne cetki w upierzeniu, rozjasnia sie ogon i glowa. Charakterystyczny bialy ogon pojawia sie u bielika w wieku 7-8 lat, stary 8-10 letni bielik posiada juz calkowicie bialy ogon, jasnosiwa glowe i jaskrawo zólty dziób. Ogon jest cecha charakterystyczna tego ptaka, poniewaz jego klinowaty ksztalt jest widoczny bardzo wyraznie podczas lotu. Potezny dziób i szpony pozwalaja ptakom polowac od czasu do czasu na wieksza zwierzyne taka jak oslabione zajace czy mlode sarny, a takze rozrywac ciala padnietych duzych zwierzat.
Ze wzgledu na tryb zycia zwiazany z wodami stare ptaki nie opuszczaja w okresie zimowym swoich terytoriów, jedynie w przypadku calkowitego zamarzniecia zbiorników wodnych przenosza sie nad najblizsza rzeke, czy nad morze. Mlode bieliki przez pierwsze 3-4 lata koczuja po calej Europie i zachodniej Azji. Pojawiaja sie czesto w kilka osobników. Zdarzylo mi sie w okresie jesiennym obserwowac 10 mlodocianych bielików na raz. Wspólnie przebywaly na terenie spuszczonych stawów rybnych. Z zapalem wyjadaly slimaki z muszli lezacych w mulistym dnie.

(foto: Danuta Peplowska)
Sródlesne jeziorka to idealne miejsce do obserwacji polujacych bielików

W pogodny dzien w godzinach poludniowych bielika mozna obserwowac jak swobodnie unosi sie na pradach powietrznych i obserwuje okolice. Nie jest to trudne zwlaszcza na Pojezierzu Mazurskim, jednak duza presja turystyczna powoduje wycofywanie sie bielika w mniej dostepne tereny. W Polsce ptak ten jest objety calkowita ochrona, a jego miejsce gniazdowe i wraz z otoczeniem jest objete strefa ochronna w promieniu 500 metrów w okresie legowym oraz 200 metrów przez pozostaly okres roku.

(foto: Dawid Marczak)
Na takich pojedynczych drzewach mlode ptaki trenuja latanie

Losy bielika rozstrzygaja sie na naszych oczach, jednak wszystko wskazuje na to, ze obecne formy ochrony sa skuteczne i ptak ten nadal bedzie symbolem naszych jezior i lasów.